کدخبر :65269
سیاسی
تاریخ انتشار: 2018-10-06 12:25:39
اقتصاد یکی از مهم‌ترین مسائلی است که انسان در طول تاریخ حیات خویش با آن دست و پنجه نرم می‌کند. این مسئله به قدری مهم است که بخش مهمی از تراث دینی ما را به خود اختصاص داده است.

به گزارش سرویس اقتصادی انقلاب نیوز، یکی از مهم‌ترین مشکلات اقتصادی که خصوصا در جوامع امروزی ما گرفتار آن هستیم، فساد مالی و در پی آن فساد در بدنه دولت‌ها و مسئولین این دولت می‌باشد.

پس از آنکه پیامبر اسلام حضرت محمد(ص) رحلت فرمودند، طبق وصیتی که هفتاد روز قبل از آن کرده بودند، حکومت باید به دست وصی بر حق ایشان، علی بن ابی طالب(ع) می‌‌افتاد ولی عده‌ای از اصحاب (انصار و مهاجرین) در محلی حوالی مدینه به نام سقیفه بی ساعده گرد هم آمده و بر خلاف دستور نبی اکرم، ابوبکر را زمامدار امور کردند و سعی در بیعت گیری اجباری از امیرالمومنین را نیز داشتند.

اصل ماجرا آنجا شروع می‎شود که عمر بن خطاب پس از ابوبکر خلیفه شده و مناطقی از روم، شمال آفریقا (یعنی مصر، سودان، لیبی و ...) و امپراطوری ساسانی را تحت سیطره خود در آورد. وی بدعت‌هایی بی سابقه[1] در اسلام پدید آورد. او بنی امیه را بر حکومت نشاند و به برخی صحابی سهم بیشتری از بیت المال پرداخت می‌کرد.

این وضع در زمان عثمان بدتر شد و بنی امیه و قریش به صورت انحصاری از شام تا مصر و عراق عرب را در کنترل خود داشتند. تجمل‌گرایی میان بسیاری از صحابی که تا چندی قبل حتی نان شب هم برای خوردن نداشتند، شروع شد و عمال خلیفه علنا احکام اسلام را زیر پا می‌گذاشتند و به مردم ظلم می‌کردند. بیت خلیفه به سرای قیصر و کسری شبیه‌تر بود تا زندگی ساده رسول الله (ص).

امثال ولید بن عتبه که زمان پیامبر(ص) از مدینه رانده شده بود؛ تکریم شده و به مناصب بالایی دست یافت. این فاصله طبقاتی و فسادهای حکومتی و مالی به حدی شدید شد که آخر سر به شورش علیه عثمان و قتل او منجر شد. حال در چنین وضعیتی مسلمین فوج فوج به سوی امام علی(ع) شتافته و با اصرار و التماس، ایشان را به قبول خلافت راضی می‎کنند.

امام در سخنان خود با مردم به اولین مسئله‌ای که می‌پردازند، نابه سامانی‌های اقتصادی گسترده و افسارگیسخته بود، امیرالمومنین به شدت با این مسئله مخالف بودند و به همین خاطر گفتند که اگر زراندوزان بیت‌المال را کابین زنان‌شان نیز کرده باشند، آنها را بازپس خواهد گرفت.

امام برای بر طرف کردن این قضیه چند چالش اساسی پیش روی خود داشت که عبارت بودند از:

  • رواج ستم در امور مالی در دوران خلفا
  • وجود و تعدد کارگزاران فاسد در دولت
  • تقسیم نادرست بیت المال و سهم خواهی عده‌ای از آن
  • وضعیت فساد انگیز بازار

 امام در این باره دست به اقداماتی زدند که تا آن زمان در نوع خود بی سابقه بود. مدل‌های مدیریتی ایشان کاملا امروزی و البته با پیشرفت تکنولوژی به سهولت قابل اجراست. اقداماتی از قبیل:

  • حذف مدیران فاسد و جایگزینی آنها با مدیران پاکدامن و لایق به اندازه توان با همان نیروی اندک ولی متعهد
  • تشکیل سیستم نظارتی دقیق و قوی به صورتی که مدیران می‌دانستند گزارش عملکرد آنان در دم به امام مخابره می‌شود و اگر دست از پا خطا کنند به شدت باز خواست خواهند شد.
  • تغییر نگاه به بیت‌المال: بیت‌المال یک سرمایه عمومی است که باید در جهت مصالح کشور مصرف شود نه ارث و اجر جهاد صحابی و حق الخلافه خلفا. حتی طرز لباس پوشیدن و خورد و خوراکشان با قبل فرق می‌کرد؛ وقتی از امام می‌پرسیدند که چرا اینگونه رفتار می‌کنید، می‌فرمودند که من به عنوان حاکم اسلامی باید به گونه‌ای رفتار کنم که حتی فقیرترین امت نیز با دیدنم دچار نا‌امیدی نشود.
  • ایشان حتی دست خویشان خود را از بیت المال کوتاه نگه داشته و اجازه مداخله در این امور را به آنان نمی‌دادند. ماجرای معروف ایشان با برادرشان عقیل و نوع بر‌خوردشان با یکی از دخترانشان که گردنبندی از بیت المال به امانت گرفته بود و خود گواهی بر صدق این قضیه است. یعنی امیرالمومنین نه تنها برای دفاع از فعالیت نامشروع برادرش اعلام جنگ نکرد و سعی در نفوذ مویرگی توسط برادر خویش نداشت، بلکه وقتی عقیل مقداری پول از بیت‌المال به عنوان قرض یا هر چیز دیگری طلب می‌کند، سیم داغ می‌آورد و او را از جهنم و عذاب می‌ترساند.
  • سیستم ثبت احوال: خود در سراسر حکومت سیستمی را وضع کردند که موت و ولدها را ثبت می‌کرد. برای افراد تازه به دنیا آمده مبلغی از بیت المال را اختصاص می‌داد و از طرفی هم افراد از کار افتاده و ایتام تحت پوشش امام زندگی می‌کردند.
  • تاکید به اشتغال: امام با اینکه خلیفه و حاکم جامعه بودند، خود در نخلستان‌ها به آبیاری، چاه کنی و ... مشغول می‌شدند تا مردم هنگامی که ببینند امام در حین حکومت خودش کار می‌کند و بیت المال را به صورت مساوی تقسیم کرده و از طرفی نظارت بر بازار می‌کند؛ آنها هم تشویق به کار و کسب درآمد می‌شدند.
  • نظارت بر بازار: امام مقر حکومتشان نزدیک به بازار بود. ایشان یک سیستم نظارتی قوی بر بازار گذاشته بود که وضعیت بازار، فعالیت‌های تجاری تجار و نوسانات آن را لحظه به لحظه گزارش می‌کرد. چنان چه مسئول اطلاعاتی به امام خیانت می‌کرد او را در بازار جلوی چشمان مردم مجازات می‌نمود تا حساب کار دست بقیه بیاید. نگاه امام علی(ع) بر بازار بسیار سخت گیرانه بود.

 نتیجه این عملکرد آن شده بود که مردم با آرامش و امنیت اقتصادی زندگی می‌کردند.حال باید پرسید که با وجود چنین الگوهایی در اسلام برای چه جامعه امروز ما تا این اندازه دچار مشکلات اقتصادی شده و چه کسانی باید پاسخگوی این مشکلات باشند؟

الگوی لیبرالیستی بر بدنه دولت لانه گذاشته است و در این مقوله روحانی و غیر روحانی ملاک نیست، ملاک عمل افراد است که مطابق شریعت اسلامی باشد یا نباشد. آن جامعه‌ای که تبعیض را حس کند یا روایتش از اتفاقات گوناگون بر مبنای درجه بندی اجتماعی مانند دوره ساسانیان باشد که خاندان درجه یک ویژگی‌هایی دارند که خاندان درجه دو ندارند و الی آخر.

این تفکر مسموم از خیلی مباحث دیگر خطرناک است و عمل امروز ما، جامعه آینده‌مان را می‌سازد و نباید اجازه داد که به نام امام امت از ملت سوءاستفاده شود و به نام خاندان امام بر گرده‌گیری نمایند.

نویسنده: محمدجواد سهرابی

 

[1] . او بدعت های زیادی در دین وترد کرد به طور مثال می توان به حرام کردن متعه،جواز به جماعت خواندن نماز های مستحبی؛تغییر در وضو و دخالت در اصل نماز و اذان،ممنوع کردن کنیه ابوعیسی و... منبع. دیدگا های دو خلیفه.